Przez stulecia wino z Procidy sprzedawano luzem, bez etykiety i bez nazwy, a większość miejscowych winogron — levante — trafiała na stragany jako winogrono stołowe, a nie do piwnicy. Starza przełamuje ten zwyczaj: zaprezentowana w 2022 roku, kiedy Procida była Włoską Stolicą Kultury, jest pierwszym winem z apelacją wytworzonym z wyspiarskich winogron. To, czego prawie nikt nie mówi, trzeba powiedzieć od razu: apelacja to DOC Campi Flegrei. DOC Procida nie istnieje.
Jakie to wino
To wino białe. Kupaż to 90% falanghiny dei Campi Flegrei i 10% levante, lokalnego rodzimego szczepu. Nazwa pochodzi od Starzy, miejsca na wyspie obsadzonego winoroślą — według relacji przytaczanej przez źródła — od czasów najazdów Saracenów.
Producentem jest Biagio Lubrano Lavadera. W projekcie uczestniczył enolog Andrea D’Ambra z Casa D’Ambra na Ischii, a wino powstaje w winiarni Farro w Bacoli, na flegrejskim lądzie stałym.
Nie mam opublikowanych danych, które mógłbym zweryfikować, na temat nut smakowych, zawartości alkoholu, roczników i cen, więc nie znajdziesz ich tutaj. Jeśli gdzie indziej przeczytasz bardzo szczegółowe opisy charakteru tego wina, sprawdź, kto je podpisał.
Dlaczego DOC to Campi Flegrei, a nie Procida
To kwestia, która budzi najwięcej nieporozumień, więc wyjaśnijmy ją jasno.
Denominazione di origine controllata istnieje tylko wtedy, gdy ktoś ją ustanowił, wraz z zasadami produkcji, wyznaczonym obszarem i konsorcjum ochrony. Dla Procidy nigdy jej nie ustanowiono. Natomiast DOC Campi Flegrei obejmuje flegrejski obszar wulkaniczny, a Procida mieści się w nim zarówno geologicznie, jak i administracyjnie: wyspa należy do Archipelagu Flegrejskiego.
Prawidłowe sformułowanie brzmi więc: wino DOC Campi Flegrei wytworzone z winogron uprawianych na Procidzie. Nie „DOC Procida”, które nie istnieje, ani też nie „wino z Procidy”, jakby była to chroniona apelacja. To samo rozróżnienie dotyczy wyspiarskiej cytryny, wpisanej na listę P.A.T., ale bez DOP ani IGP: tutaj nazwy mają znaczenie, a ochrona prawna to coś innego niż tradycja.
Winiarstwo na niecałych 4 km²
Nazywanie tego heroicznym winiarstwem nie jest przesadą z komunikatu prasowego: Procida ma niecałe 4 km² powierzchni, jest gęsto zamieszkana, z małymi tarasami, otoczonymi murem ogrodami warzywnymi i bez możliwości poważnej mechanizacji. Winnica konkuruje z domami, cytrynami i karczochami o te same metry kwadratowe.
Historia rolnictwa pomaga zrozumieć, dlaczego wyspiarskie wino nigdy wcześniej się nie pojawiło. Levante było i w dużej mierze nadal jest sprzedawane jako winogrono stołowe, które przynosi zysk od razu i nie wymaga piwnicy; wino pozostawało produkcją domową, sprzedawaną luzem sąsiadom. Potrzebny był projekt z zewnątrz, z enologiem i winiarnią na lądzie stałym, by doczekać się butelki z etykietą.
Praktyczna konsekwencja jest taka, że ilości są niewielkie. Nie spodziewaj się, że znajdziesz je w każdej karcie win na wyspie.
Dlaczego pojawia się dopiero w 2022 roku
2022 to rok, w którym Procida była Włoską Stolicą Kultury, i właśnie w tej oprawie zaprezentowano wino. Ta zbieżność nie jest przypadkowa: projekt taki jak ten potrzebuje uwagi, inwestycji i powodu, by zaistnieć w określonym momencie.
Wcześniej nie było motywacji, by cokolwiek butelkować. Winorośl zawsze rosła na wyspie, ale wino pozostawało sprawą domową: sprzedawano je luzem, sąsiadom i barom, bez etykiety i bez kontroli. A winogrona levante miały lepszy rynek świeże — na straganach, jako winogrono stołowe — niż w piwnicy.
Dojście do butelki wymagało trzech rzeczy, których wyspa nie miała: enologa, wyposażonej winiarni i apelacji, na której można się oprzeć. Pierwsze dwie przyszły z zewnątrz, z Ischii i z Bacoli; trzecia już istniała i jest nią apelacja Campi Flegrei.
Efektem jest wino, które wiele mówi o tutejszej skali: kilka hektarów, kilka butelek i przedsięwzięcie, które byłoby nie do pomyślenia bez lądu stałego oddalonego o dwie mile.
Gdzie je wypić i co zrobić, jeśli go nie ma
Jego dostępność w kartach win restauracji nie jest rzetelnie udokumentowana i nie podam ci listy, której nie mogę zweryfikować. Rada jest taka, by zapytać o nie bezpośrednio: w bardziej renomowanych kuchniach przy porcie, jak Re Ferdinando czy La Medusa, to pytanie ma sens; w lokalach w Corricelli, takich jak Caracalè, również.
Jeśli go nie ma, oczywistym zamiennikiem jest inna falanghina dei Campi Flegrei, czyli w końcu ten sam szczep na tej samej wulkanicznej glebie, kilka mil dalej. To nie jest rozwiązanie awaryjne: to wino referencyjne tej części zatoki, które pasuje niemal do wszystkiego, co się tu je.
Do czego je pić
To białe wino z nadmorskiego obszaru wulkanicznego, a jego zadaniem jest towarzyszyć morzu: surowe ryby, smażone ryby, pierwsze dania z jeżowcami, kiedy są dostępne, grillowana ośmiornica.
Sprawdza się też z insalata di limoni, co jest mniej oczywistym połączeniem, niż się wydaje: danie wnosi kwasowość i oliwę, a świeże białe wino daje sobie radę, nie znikając. Do coniglio alla procidana, suchego i zdominowanego przez rozmaryn, strukturalne białe wino pasuje lepiej niż taniczne czerwone.
Podawaj je schłodzone, ale nie lodowate, w temperaturze około 10–12 stopni. Poniżej tracisz wszystko, dla czego je zamówiłeś.

