To danie przeczy wyobrażeniu o Procidzie jako wyspie, na której je się wyłącznie ryby. Królik, rozmaryn, pomidorki koktajlowe, gliniany garnek i dwie godziny na małym ogniu. Trafia na stół suchy, aromatyczny, z bardzo niewielką ilością soku na dnie talerza. Jeśli spodziewałeś się go w morzu sosu, masz na myśli inną wyspę: tamta to Ischia i to inny przepis.
Jak się go przyrządza
Idealny królik jest mały, poniżej 1.2 kg: większy ma mniej delikatne mięso, a powolne duszenie zbytnio je wysusza. Kroi się go na kawałki i obsmaża na oliwie z czosnkiem. Potem białe wino, świeże lub suszone pomidorki koktajlowe, rozmaryn, sól.
Duszenie odbywa się w glinianym garnku, pod przykryciem, na małym ogniu. To nie folklor: glina nagrzewa się równomiernie i powoli, pozwalając odparować płyn bez przypalenia mięsa na dnie. Efektem powinno być mięso, które odchodzi od kości, ale się nie rozpada, z niemal rozpadniętymi pomidorkami i skoncentrowanym, a nie obfitym sokiem.
Rozmaryn jest dominującym ziołem i trzeba go dodać w poważnej ilości. To aromatyczny podpis dania: kto robi je z bazylią lub oregano, robi coś innego.
To nie jest coniglio all’ischitana
To ta część, która uzasadnia istnienie tej strony, ponieważ oba przepisy są nieustannie mylone, także w kartach dań.
| Alla procidana | All’ischitana | |
|---|---|---|
| Konsystencja | Suchy, mało sosu | Dużo sosu |
| Aromaty | Dominuje rozmaryn, pomidorki koktajlowe | Pomidor, bazylia, czosnek |
| Jak się go podaje | Danie główne, w garnku | Sosem polewa się bucatini jako pierwsze danie, potem mięso |
Wersja z Ischii celowo daje dużo płynu, ponieważ ten płyn jest sosem do pierwszego dania: najpierw je się bucatini z sosem z królika, a potem mięso. Wersja z Procidy nie. Jest pomyślana jako jedno danie mięsne, suchsze i bardziej aromatyczne, i nie daje pierwszego dania.
To dwa spokrewnione, ale odrębne przepisy. Jeśli w karcie na Procidzie przeczytasz „coniglio all’ischitana”, czytasz przepis z Ischii, a nie z wyspy, na której jesteś.
Skąd pochodzi
Pochodzenie dania wiąże się z ekonomią gospodarstwa domowego. Króliki hodowano w domu, w dołach wykopanych w tufie, i nie potrzebowały pastwisk ani dobrej ziemi: na wyspie o powierzchni poniżej 4 km² z małymi ogródkami było to najrozsądniejsze mięso, jakie można było mieć.
Źródła łączą tę tradycję także z łowiectwem, a w szczególności z burbońskimi polowaniami na wysepce Vivara, która była rezerwatem łowieckim. To związek podawany przez lokalną literaturę: traktuj go jako kontekst historyczny, a nie jako dokument poświadczony notarialnie.
Było to danie zimowe i świąteczne, a nie codzienne: mięso kosztowało, a niedziela lub rocznica usprawiedliwiały długie gotowanie. Dziś znajdziesz je w karcie przez cały rok tam, gdzie postanowiono je zachować, czyli w mniejszej liczbie miejsc, niż można by sądzić.
Królik „a fossa” i dlaczego to ważne
Procidańska hodowla domowa odbywała się w dołach wykopanych w tufowym gruncie, przykrytych z góry, gdzie zwierzęta żyły i kopały własne korytarze. To system spotykany w całym archipelagu Flegrejskim i na Ischii, i nie jest to folklor: odpowiada na realny problem.
Tym problemem jest przestrzeń. Na małej, gęsto zabudowanej wyspie nie było ziemi do przeznaczenia na pastwiska, a klatki nad ziemią zabierały metry kwadratowe ogródkowi. Dół natomiast znajduje się pod spodem i niczego nie zabiera. Do tego tuf utrzymuje stałą temperaturę, co latem ma duże znaczenie.
Konsekwencją kulinarną jest to, że zwierzę rosło powoli i pozostawało małe: stąd zalecenie, by nie przekraczać 1.2 kg, które dziś wygląda na obsesję książek kucharskich, a wtedy było po prostu tym, co się miało. Mięso małego królika wytrzymuje długie duszenie w glinianym garnku, nie wysychając całkowicie.
Dziś króliki hodowane w dołach nie stanowią na wyspie udokumentowanego komercyjnego łańcucha dostaw. To, co jesz w restauracji, niemal na pewno pochodzi ze zwykłej hodowli: to nie wada, tylko fakt, o którym warto pamiętać, gdy ktoś mówi ci coś innego.
Jak go zamówić, żeby się nie rozczarować
Procida to wyspa kuchni rybnych. Królik jest, ale trzeba go poszukać, a w wielu przypadkach przygotowuje się go na zamówienie, bo duszenie trwa długo: telefon dzień wcześniej to nie przesada, lecz jedyny sposób, by mieć pewność.
Jeśli i tak szukasz alternatywy dla ryb, najsolidniejszym adresem z mięsem na wyspie jest Re Ferdinando w Marina Grande, działający od 1960 roku, steakhouse i restauracja rybna w jednym: to jedyna prawdziwa przerwa w lokalnej rybnej monokulturze. Wśród tradycyjnych kuchni portowych La Medusa opiera się na tym, co danego dnia jest na targu, co oznacza, że karta się zmienia i warto zapytać.
Nie ufaj zdjęciom w kartach wystawionych na zewnątrz. Zapytaj o dwie rzeczy: czy królik jest robiony na miejscu i czy jest suchy, czy w sosie. Odpowiedź od razu powie ci, którą z dwóch wysp masz na talerzu.
Co do niego pić
To nie jest danie do mocnego czerwonego wina: rozmaryn i pomidorki koktajlowe wymagają kwasowości i świeżości, a nie taniny. Lepiej sprawdzi się niemusujące białe wino z zatoki. Na wyspie można spróbować wina Starza, białego na bazie falanghiny, robionego z winogron z Procidy, które jednak ma znikomą produkcję i nie ma go wszędzie.
Dodatek: sezonowe warzywa lub karczoch w oleju, jeśli go mają. Chleb się przyda, ale niewiele: sosu do wycierania jest mniej, niż myślisz.

