Widzisz go, zanim wylądujesz. Gdy prom zwalnia, a kolorowe domy nabierają ostrości, nad nabrzeżem portowym wystaje dzwonnica z zegarem, który ma tarczę z każdej strony. To pierwszy budynek na Procidzie, który można rozróżnić od strony morza, i został zbudowany właśnie w tym celu.
Santa Maria della Pietà to kościół marynarzy, na placu w Marina Grande. W 1616 roku armatorzy z Pio Monte dei Marinai poprosili wicekróla, księcia Osuny, o pozwolenie na budowę kaplicy poświęconej Santa Maria della Pietà. Ukończono ją w 1619 roku. Od tamtej pory każdy, kto wyjeżdża, i każdy, kto wraca, przechodzi tędy, i jest to prawdą do dziś, z wodolotami zamiast żaglowców.
Kościół zbudowany przez armatorów
Szczegół, który odróżnia ten kościół od innych, to to, kto go chciał. Nie zakon, nie pan feudalny: armatorzy. Pio Monte dei Marinai było ich instytucją wzajemnej pomocy, a ta kaplica powstaje jako miejsce zawodu, który na Procidzie stworzył miasteczko.
Widać to także po położeniu. Stoi nad wodą, a nie na szczycie, podczas gdy opactwo San Michele stoi w ufortyfikowanej wiosce Terra Murata, za murami. Dwa kościoły, dwie logiki: jeden patrzy na morze i handel, drugi na obronę. Przez tę różnicę wyspę czyta się wyraźnie.
Pierwotnej kaplicy nie ma już w takiej postaci, w jakiej widziano ją w XVII wieku. Budynek rozbudowano pod koniec tamtego stulecia i ponownie około 1760 roku, i przy tej okazji pierwsza kaplica została wchłonięta przez zakrystię. To, co zwiedzasz, jest więc osiemnastowiecznym budynkiem, który zawiera siedemnastowieczny.
Na co patrzeć w środku
Plan to jedna nawa ze sklepieniem kolebkowym, po dwie płytkie kaplice boczne z każdej strony, transept i apsyda. Nad skrzyżowaniem jest kopuła na smukłym bębnie, z osiemnastowiecznymi sztukateriami: zadrzyj głowę zaraz po wejściu, bo z zewnątrz tej kopuły nie widać.
Są trzy przedmioty, których warto szukać, i wszystkie mają datę. Dwa płótna z 1722 roku autorstwa Antonia Fumo. Drewniana ambona z lat 1744-45, dzieło stolarza Agostina Fucita – obejrzyj rzeźbienia z bliska, to poważne rzemiosło. I ołtarz główny z około 1766 roku, dzieło Antonia Di Lucca.
Na zewnątrz barokowa dzwonnica z czterotarczowym zegarem to element, który zapamiętasz, nie tylko dlatego, że już sfotografowałeś ją z łodzi, nie wiedząc o tym. Zegar czytelny z każdej strony, w porcie, to nie dekoracja: to narzędzie pracy.
Kościół i port
Obejrzyj go z placu, odwracając się na chwilę plecami, by objąć wzrokiem nabrzeże portowe. Kościół jest wciśnięty w szereg kolorowych domów, bez dziedzińca i bez przestrzeni przed sobą: na Procidzie nie było ziemi do marnowania, nawet na fasadę.
To wyjaśnia, dlaczego dzwonnica jest wysoka, a kościół nie. Bryłą, która musiała być widoczna od strony morza, była wieża z zegarem; reszta mogła przylegać do sąsiednich budynków. To nie błąd projektowy, to oszczędność przestrzeni zastosowana w architekturze sakralnej.
Dzwonnica służyła też do odmierzania pracy. W porcie armatorów i rybaków wypłynięcia, zmiany i pływy liczono uderzeniami dzwonu, a cztery tarcze zegara sprawiały, że godzinę można było odczytać z każdego punktu nabrzeża. Dziś ludzie patrzą w telefon, ale mechanizm wciąż tam jest.
Godziny i dobre maniery
Wstęp jest bezpłatny. Co do godzin, potrzebne jest wyjaśnienie: krążące źródła podają 9:00-20:00, ale nie pochodzą od parafii, więc traktuj je orientacyjnie. Podczas nabożeństw nie ma zwiedzania, a to czynny kościół, a nie muzeum: msze, śluby i pogrzeby mają pierwszeństwo.
Praktyczna zasada jest prosta: jest dwa kroki od nabrzeża, więc przejdź obok i spróbuj. Jeśli jest otwarty, wchodzisz; jeśli trwa nabożeństwo, wracasz później albo w drodze powrotnej. Nie warto budować wokół niego planu.
Zakryte ramiona, ciche głosy, żadnych zdjęć z lampą błyskową podczas nabożeństw. Jeśli ktoś się modli, omiń go szerokim łukiem. To oczywiste rzeczy, o których w szczycie sezonu, przy nabrzeżu portowym, często się zapomina.
Ile czasu potrzeba
Kwadrans. To nie monumentalny kościół i nie aspiruje do tego: to piękny kościół portowy, z trzema czy czterema godnymi uwagi rzeczami w środku i dzwonnicą, którą warto spokojnie obejrzeć z zewnątrz.
Mówiąc szczerze: jeśli masz na wyspie tylko jeden dzień i musisz coś pominąć, to jest pierwsza rzecz, którą możesz skreślić. Nie dlatego, że jest brzydki, ale dlatego, że Terra Murata, Corricella i morze na zachodzie dają ci więcej w zamian za czas, którego wymagają. Różnica polega na tym, że ten kościół nie kosztuje cię zboczenia z drogi: i tak natrafisz na niego po drodze.
Dzięki temu jest idealny w dwóch momentach. Zaraz po zejściu z łodzi, gdy decydujesz, jak się poruszać, i czekasz, aż nabrzeże opustoszeje. Albo na koniec, gdy już oddałeś skuter i zostało ci dwadzieścia minut do wodolotu. Na stronie z informacjami praktycznymi znajdziesz inne rzeczy, które dobrze sprawdzają się w takich lukach.
Co jest dookoła
Jesteś na placu portowym, więc wszystko masz w zasięgu spaceru. Via Roma biegnie wzdłuż wody ze starymi barami i kasami biletowymi; na zachód, kilka minut dalej, jest plaża Silurenza, najwygodniejsza na wyspie; na przeciwnym końcu plaża Lingua, maleńka, dobra na zachód słońca i niewiele więcej.
Jeśli chodzi o jedzenie, najbardziej procydański wybór to zejść na nabrzeże Corricelli, dziesięć minut po schodach, gdzie stoliki stoją nad wodą: La Lampara to klasyczny punkt odniesienia, a resztę znajdziesz w przewodniku po restauracjach. Jeśli masz jeden dzień, rozsądną kolejność znajdziesz w planie na jeden dzień.



