Przed 10:00 albo po 17:00
Na podejściu nie ma cienia, a belweder w porannym świetle daje dużo więcej. W środku letniego dnia ta trasa to próba wytrzymałości.

To trasa, która wyjaśnia Procidę lepiej niż jakakolwiek inna. Zaczynasz w porcie, wchodzisz na najwyższy punkt wyspy — według lokalnych źródeł 91 metrów n.p.m., co daje wyobrażenie o tym, jak niska jest Procida — i schodzisz po drugiej stronie do wioski rybackiej, do której nie wjeżdżają samochody. Po drodze są opactwo z tysiącletnią historią monastyczną, dawne więzienie Burbonów zamknięte w 1988 roku, dwie XVI-wieczne bramy i dziedziniec zamieszkany od czterystu lat.
Słowo o dystansie: żadne źródło nie publikuje dokładnej długości tej trasy. Udokumentowane są czasy przejścia: z Marina Grande wchodzi się do Terra Murata w około dziesięć minut i schodzi do Corricelli w tyle samo. Podawane przez nas dwa kilometry to nasze własne szacunki oparte na tych czasach, a nie oficjalne dane. Całkowity czas zależy natomiast niemal wyłącznie od tego, jak długo się zatrzymujesz.
Jedna rada przed wyruszeniem: podejście jest strome, a w upale męczące. Nie nadaje się dla wózków inwalidzkich ani dla wózków dziecięcych. Jeśli nogi odmawiają współpracy, linia autobusowa do dwóch górnych wiosek rozwiązuje problem, a trasę i tak możesz przejść, w dół.
Zaczynasz od pierwszego budynku, który widzisz, przypływając od strony morza. W 1616 roku armatorzy z Pio Monte dei Marinai poprosili wicekróla, księcia Osuny, o kaplicę pod wezwaniem Santa Maria della Pietà: ukończono ją w 1619 roku, a następnie dwukrotnie powiększono, ostatni raz około 1760 roku, kiedy pierwotna kaplica została wchłonięta przez zakrystię. W środku jest jedna nawa ze sklepieniem kolebkowym, dwa płótna Antonia Fuma z 1722 roku i drewniana ambona z lat 1744-45, dzieło stolarza Agostina Fucito. Wstęp wolny. Podawane godziny, 9:00-20:00, nie pochodzą ze źródła parafialnego: traktuj je orientacyjnie i nie wchodź w czasie nabożeństw.
Wskazówka: Pętla autobusowa jest tuż naprzeciwko. Jeśli zamierzasz wrócić autobusem, sprawdź już teraz, skąd odjeżdżają.
Wchodząc w stronę akropolu, docierasz do pierwszej osady zbudowanej poza murami: ufortyfikowanej osady z dziedzińcem z XVII wieku, powstałej, gdy ludność zaczęła schodzić z Terra Murata, bo najazdy Saracenów stawały się rzadsze. Układ wciąż jest obronny: kolorowe domy stłoczone jeden przy drugim, by zablokować wrogowi przejście, wąskie zaułki, wszystko zorganizowane wokół dużego centralnego dziedzińca. Tutaj po raz pierwszy zobaczysz vefio, mały zadaszony balkon ze sklepieniem łukowym o arabskich wpływach, który spotkasz ponownie w Corricelli. Są dwa wejścia, jedno od Via Principessa Margherita, a drugie od Via Salita Castello.
Wskazówka: To nie jest zabytek: to dziedziniec, na którym mieszkają ludzie. Obie bramy mogą nie być otwarte, a jeśli są, wchodzi się po cichu i nie fotografuje wnętrz domów.
Ostatni odcinek podejścia jest najbardziej stromy i pozbawiony cienia. Terra Murata to ufortyfikowany akropol: od 1529 roku lenno rodu d’Avalos, z systemem obronnym murów i wież przypisywanym kardynałowi Innico d’Avalos d’Aragona. Z historycznych bram zachowały się Porta di Ferro i Porta di Mezz’Omo, a przejście pod nimi to moment, w którym rozumiesz, że wchodzisz do czegoś zamkniętego, a nie do malowniczej dzielnicy. Na górze nie ma godzin otwarcia ani opłat: to otwarta przestrzeń publiczna.
Wskazówka: W upale pokonaj ten odcinek przed 10:00 albo po 17:00. Wzdłuż podejścia nie ma poidełek: wodę przynieś z dołu.
Zbudowany w XVI wieku przez ród d’Avalos, władający wyspą do XVIII wieku, według projektu architektów Cavagni i Tortellego. Burbonowie przekształcili go najpierw w królewską szkołę wojskową, a potem w więzienie: jako zakład karny działał od 1830 roku, a ostatecznie zamknięto go w 1988. To nie jeden budynek, lecz cały kompleks — pałac, dziedziniec, koszary strażników, skrzydło z celami jednoosobowymi, kwatery weteranów, izba chorych, dom dyrektora i grunty rolne. W środku zachowały się zardzewiałe żelazne łóżka, osobiste rzeczy więźniów i sala operacyjna. Od czerwca 2025 roku działa stała wystawa „Non ho aspettato altro che il giorno pieno”. Sto czterdzieści lat więzienia pozostawiło konkretny ślad: niemal każda rodzina z Procidy przechowuje przedmiot wykonany w tych murach.
Wskazówka: Można go zwiedzać WYŁĄCZNIE z przewodnikiem i WYŁĄCZNIE po rezerwacji, z co najmniej dwudniowym wyprzedzeniem, dla minimum dwóch i maksimum dwudziestu osób, około godziny. Wstęp kosztuje 13.00 EUR. Co do godzin, trzy źródła podają trzy różne kalendarze: sprawdź przed podejściem, bo inaczej możesz zastać zamknięte.
To punkt, z którego widać wszystko: Corricellę w dole, zatokę naprzeciwko, Ischię z jednej strony i stały ląd z drugiej. Portal turystyczny wyspy podaje, że dwa ustawione tu działa dalekiego zasięgu pochodzą z czasów Republiki Neapolitańskiej z 1799 roku; to jedno źródło, więc przekazujemy tę informację tak, jak ją znaleźliśmy, ze wskazaniem źródła. Niedaleko znajduje się stałe muzeum, w którym zgromadzono Misteri, procesyjne konstrukcje Wielkiego Tygodnia na Procidzie.
Wskazówka: To właściwe miejsce na zdjęcie Corricelli z góry, ale dobre światło jest wcześnie rano. W środku dnia wioska w dole jest pod światło.
Obecność mnichów jest tu udokumentowana od 1026 roku: 2026 to Rok Milenijny. Budynek, który widzisz, pochodzi jednak z XVI wieku. W środku znajdują się organy miechowe w rzeźbionym i złoconym drewnie z 1770 roku, dzieło Domenica Antonia Rossiego, oraz figura San Michele podarowana w 1811 roku. Wstęp jest wolny, z dobrowolną ofiarą na rzecz parafii, a objaśnienia przewodnika zapewnia bezpłatnie Associazione culturale Millennium. Oficjalne godziny zwiedzania z przewodnikiem w 2026 roku: poniedziałek 10:00-13:00; od wtorku do piątku 10:00-13:00 i 16:00-18:00; sobota 10:00-13:00; niedziela 11:00-13:00. Msza w niedziele i święta jest o 09:30, a w czasie liturgii zwiedzanie nie jest możliwe. Opactwo jest udostępniane od Wielkiego Tygodnia do Wszystkich Świętych.
Wskazówka: Podziemia, z XVIII-wieczną szopką i biblioteką, obecnie NIE są dostępne dla zwiedzających: podaje to oficjalna strona, choć wiele przewodników wciąż je reklamuje. A w Roku Milenijnym kalendarz może się zmienić bez uprzedzenia: sprawdź ponownie dzień wcześniej.
Kościół i dawny klasztor dominikanów na grzbiecie między Terra Murata a Corricellą. Dominikanie przybyli tu w drugiej połowie XVI wieku, porzucając Santa Margherita Vecchia w Chiaiolelli, by uciec przed najazdami Saracenów. Zimą 1956 roku w kompleksie doszło do poważnych zawaleń konstrukcji; renowację kościoła zakończono we wrześniu 2012 roku, a renowacja klasztoru wciąż trwa. Na niższych poziomach znajduje się niezwykły system cystern do zbierania wody deszczowej. Dziś w budynku odbywają się wystawy, a z tarasów roztacza się jeden z najbardziej klasycznych widoków na Corricellę w dole.
Wskazówka: Nie obiecujemy, że wejdziesz do środka. Podawane godziny (od poniedziałku do piątku 10:00-19:00, zamknięte w sobotę i niedzielę) zależą od aktualnej wystawy i trzeba je sprawdzić na miejscu; wygląda na to, że cena biletu nie jest publikowana.
Stąd schodzisz w dół, a zejście jest częścią trasy w takim samym stopniu jak kościoły. Do Corricelli prowadzą wyłącznie cztery ciągi schodów: Gradinata del Pennino, zaczynająca się od via San Rocco, Gradinata Scura, schodząca od via M. Scotti, oraz dwa wznoszące się od przeciwległych krańców portu. To wąskie, nieregularne stopnie wśród domów. Do wioski nie prowadzi żadna droga, i nie jest to malowniczy szczegół: kto przyjeżdża z bagażem lub ma ograniczoną mobilność, ma prawdziwy problem do rozwiązania zawczasu, a nie na miejscu.
Wskazówka: Pełne buty z przyczepną podeszwą. W dół te schody są trudniejsze niż w górę, zwłaszcza po deszczu.
Najstarsza wioska rybacka na wyspie: port w obecnym kształcie pochodzi z XVII wieku. Architektura jest spontaniczna — łuki, kopuły, zewnętrzne schody, loggie, fasady we wszystkich kolorach — a szczegółem, którego warto szukać, wciąż jest vefio. Placyk nosi imię Massima Troisiego: znaczną część „Il Postino” nakręcono właśnie tutaj. Na nabrzeżu są restauracje wioski, a stąd odpływa też łódź na Spiaggia della Chiaia, dzięki której można ominąć prowadzące do niej schody.
Wskazówka: To właściwe miejsce, by się zatrzymać, zjeść rybę i zakończyć dzień. Jeśli musisz wrócić na górę, licz się z tymi samymi schodami w odwrotnym kierunku, z już zmęczonymi nogami.
Trasa prowadzi przez trzy miejsca o różnych zasadach wstępu, a dwa z trzech mogą cię kosztować czas, jeśli wcześniej ich nie sprawdzisz.
Reszta — bramy, belweder, Casale Vascello, Corricella — to przestrzeń publiczna, zawsze otwarta i bezpłatna.
Z Marina Grande do Terra Murata idzie się około dziesięciu minut, i jest to ciągłe, strome podejście, na ostatnim odcinku bez cienia. Przy trzydziestu stopniach to ciężka praca. Nie da się go pokonać na wózku inwalidzkim, a z wózkiem dziecięcym staje się bezsensownym wysiłkiem.
Istnieje linia autobusowa EAV łącząca port z dwiema górnymi wioskami, a skorzystanie z niej przy wejściu na górę to rozsądny wybór: zwiedzasz Terra Murata z wypoczętymi nogami, a pieszo pokonujesz tylko zejście do Corricelli, które jest najpiękniejszą częścią.
Co do numeru linii źródła nie są jednak zgodne: dane przewoźnika podają C2 jako linię port–Terra Murata–Corricella, a źródło turystyczne wymienia linie C1 i L1 do Terra Murata. Zapytaj na pętli, która znajduje się przed kościołem Santa Maria della Pietà: to jedyny sposób, żeby się nie pomylić. Bilet kosztuje 1.20 EUR w punkcie sprzedaży na lądzie i 1.40 EUR u kierowcy; nie podajemy, jak długo jest ważny, bo jedno źródło mówi o 60 minutach, a inne o 90.
Trasa kończy się w Corricelli, która leży na samym dole, nad morzem. Trzy sposoby powrotu:
Jeśli zwiedzasz Procidę w jeden dzień, ta trasa plus obiad w Corricelli wypełnia czas między jednym promem a drugim bez pośpiechu: pełny obraz znajdziesz w jednodniowym planie zwiedzania Procidy. Jeśli natomiast masz dwa dni, morze zostaw na drugi, a tu przyjdź spokojnie z samego rana.
Notes reporterki
Na podejściu nie ma cienia, a belweder w porannym świetle daje dużo więcej. W środku letniego dnia ta trasa to próba wytrzymałości.
Wyłącznie zwiedzanie z przewodnikiem, dla minimum dwóch i maksimum dwudziestu osób, 13.00 EUR. Bez rezerwacji nie wejdziesz, a przychodzenie w nadziei na wolne miejsce się nie sprawdza.
Cztery ciągi schodów, nierówny kamień, żadnego poidełka po drodze. Japonki nie mają tu sensu, ani pod górę, ani w dół.
To zamieszkany dziedziniec mieszkalny, a nie zabytek. Wchodzi się po cichu, jeśli brama jest otwarta, i nie fotografuje się domów od środka.
Trzy lub cztery godziny wraz ze zwiedzaniem. Sam marsz zajmuje dużo mniej: z Marina Grande wchodzisz do Terra Murata w około dziesięć minut i schodzisz do Corricelli w tyle samo. Czas pochłaniają przystanki.
Nie. Podejście do Terra Murata jest strome, a do Corricelli prowadzą wyłącznie schody: wioska jest całkowicie wyłączona z ruchu kołowego i nie ma do niej dojazdu drogą. Nie ma alternatywnych tras dostępnych dla osób z niepełnosprawnościami.
Nie: oficjalna strona podaje, że obecnie podziemia nie są dostępne dla zwiedzających, choć wiele przewodników nadal je oferuje. Wyżej położony kościół można zwiedzać bezpłatnie w opublikowanych godzinach.
13.00 EUR od osoby, bezpłatnie dla dzieci poniżej sześciu lat. Zwiedzanie odbywa się wyłącznie z przewodnikiem i po rezerwacji z co najmniej dwudniowym wyprzedzeniem, dla minimum dwóch i maksimum dwudziestu uczestników, i trwa około godziny.
Nie podajemy ich, bo trzy źródła podają trzy różne kalendarze i żadne z nich nie jest oficjalne. Przed wejściem na górę sprawdź je, pisząc do organizatorów zwiedzania: zastanie zamkniętych drzwi po podejściu to najgorszy sposób na zakończenie poranka.
Tak, linia EAV łączy port z dwiema górnymi wioskami. Dane przewoźnika podają linię C2, a źródło turystyczne wymienia zamiast niej C1 i L1: zapytaj na pętli w Marina Grande. Bilet 1.20 EUR w punkcie sprzedaży, 1.40 EUR u kierowcy.
Tak, a w upale warto: do górnych wiosek wjeżdżasz autobusem, a pieszo pokonujesz tylko zejście do Corricelli i dalej do portu.