Je eet hem staand aan de toonbank, om acht uur 's ochtends, terwijl de veerboot de eerste lading mensen uitlaadt. Hij is zo lang als je hand, goudbruin, bedekt met suikerkorrels die bij de eerste hap overal op je terechtkomen. Binnenin zit citroenroom, niet zomaar banketbakkersroom: en juist dat verschil, ingevoerd in 1950, maakte van een geïmporteerd gebakje het ontbijt van het eiland. De lingua di Procida is geen souvenir in een etalage, het is wat Procidanen kopen voordat ze naar hun werk gaan.
Wat het is
Met de hand uitgerold, knapperig bladerdeeg in de vorm van een lange tong — lingua betekent tong, en daar komt de naam vandaan — gevuld met citroenroom en bestrooid met suikerkorrels. Het deeg moet kraken. Als het buigt in plaats van breekt, is het van gisteren.
De verhoudingen voor de room die Gambero Rosso publiceerde, geven je een idee van de orde van grootte: 300 g eigeel, 200 g suiker, 80 g bloem, een liter melk, citroenschil en vanille. Het is een dikke, felgele room, gebonden door het eigeel en geparfumeerd met de schil van de limone pane.
Er bestaat een chocoladeversie. Bij Paname’ noemen ze die “malalingua” — een roddelaar, letterlijk een kwade tong — precies het soort grap dat je maakt op een eiland waar iedereen iedereen kent.
1950 en Pasquale Mazziotti
De vorm begint niet hier. De bronnen voeren hem terug op een Siciliaanse banketbakker, wat ook verklaart waarom vergelijkbaar gebak elders in Zuid-Italië opduikt.
Het Procidaanse keerpunt heeft een datum: in 1950 bewerkte Pasquale Mazziotti, een Napolitaan die naar het eiland was verhuisd, het gebakje door de klassieke banketbakkersroom te vervangen door de lokale citroenroom. Vanaf dat moment is de lingua geen algemeen gevuld gebakje meer en wordt het een product van het eiland, omdat de vulling het enige ingrediënt gebruikt dat hier echt anders is dan waar ook.
Bar Roma, achter de zeemanskerk in Marina Grande, wordt genoemd als de plek van de moderne versie. Een eerlijke kanttekening: aan de toonbank worden de gebakjes geprezen, de bediening aan tafel krijgt van recensenten zware kritiek en de TripAdvisor-score is laag (3.4/5 uit ongeveer 235 recensies). Het advies is simpel — neem de lingua aan de toonbank en ga niet zitten.
De naam: twee verklaringen die niet overeenkomen
Hier zijn de bronnen het oneens, en ik ben niet van plan om voor jou te kiezen.
- Versie één: “lingua di bue”, ossentong. Gambero Rosso en Il Golfo 24 voeren de naam terug op de langwerpige vorm van het gebak, dat in de banketbakkerstraditie al zo heette. Ter ondersteuning: bij Bar Dal Cavaliere verkopen ze ze nog altijd onder die naam, met drie vullingen — klassieke room, citroen, chocolade.
- Versie twee: de Spiaggia della Lingua. Een toeristische bron (Dissapore) koppelt de naam aan de plaatsnaam van de Spiaggia della Lingua, aan de noordkust van het eiland.
De twee reconstructies zijn niet met elkaar te verenigen en geen van beide wordt in de bronnen die ik heb gelezen door archiefstukken onderbouwd. Wie je een van de twee als enige zekerheid vertelt, vereenvoudigt. Als iemand aan de toonbank je zijn versie geeft, neem die dan voor wat ze is: mondelinge overlevering, die telt als verhaal en niet als bewijs.
Het is geen sfogliatella
Even duidelijk gezegd, want de verwarring komt vaak voor: de lingua di Procida is niet verwant aan de Napolitaanse sfogliatella. De sfogliatella riccia heeft deeg dat tot een schelpvorm is opgerold en een vulling van griesmeel, ricotta en gekonfijte schil. De lingua heeft uitgerold en gevouwen deeg, een lange vorm, citroenbanketbakkersroom en suikerkorrels erop.
Het zijn twee verschillende gebakjes met verschillende stambomen. In Napels vind je de lingua di Procida niet in de banketbakkerijen: het is een gebakje van het eiland, niet van de stad op het vasteland.
Drie toonbanken, drie verschillende versies
Aan de Via Roma, in Marina Grande, kun je de vergelijking in één ochtend maken. Ze zijn niet hetzelfde.
Bar Dal Cavaliere is de historische bar en banketbakkerij van het eiland. Het begon in de jaren 1950 als trattoria en werd later omgebouwd tot banketbakkerij; de lingua's worden er verkocht onder de naam “lingue di bue”, met drie vullingen: klassieke room, citroen, chocolade. Er is ook een eigen specialiteit, de frollicella, een kruimelige zanddeegbodem met een romige vulling. Op zondagochtend is de toonbank een Procidaans ritueel, en dat zie je. 's Avonds verandert de zaak van gedaante en wordt het een cocktailbar met livemuziek.
Bar Roma is het historische adres van de moderne versie. Naast de lingua maken ze er rumbaba en sfogliatelle. Ik herhaal de waarschuwing omdat ze belangrijk is: aan de toonbank werkt het, aan de tafeltjes zijn de recensenten zeer kritisch.
Paname’ is geen banketbakkerij maar een zelfstandige bakkerij, geopend op 27 juli 2023 door twee koks, Monia Di Lello en Leonardo Iori. Ze doen alles met de hand, zonder kant-en-klare mixen en zonder toevoegingen. Naast de klassieke lingua en de chocolade-“malalingua” vind je er croissants, pain au chocolat, hun eigen “Pane del Porto” en een tarte au citron met limone pane. Het is het hele jaar open, wat het van november tot maart simpelweg de enige serieuze optie maakt.
Hoe en wanneer je het eet
Het is ontbijt, het hele jaar door. Het is geen toetje voor na de maaltijd: de room is royaal en het deeg rijk, dus na een bord vis doe je het geen plezier.
Je moet hem zo snel mogelijk eten nadat hij is gevuld. Het deeg neemt vocht op uit de room en gaat binnen een paar uur van knapperig naar zacht. Om dezelfde reden is er een mee naar huis nemen op de veerboot een halve nederlaag: hij komt aan, maar hij is niet meer hetzelfde.
Waar: Bar Dal Cavaliere voor het zondagochtendritueel, Bar Roma voor de historische versie aan de toonbank, Paname’ voor die van een bakkerij die alles met de hand maakt en ook in de winter open is, als het halve eiland dicht is. Alle drie liggen aan de Via Roma, in Marina Grande, op een paar minuten van elkaar: als je maar één ochtend hebt en de vergelijking je interesseert, is het te voet te doen.

