Pak een citroen van Procida op en het eerste wat je merkt, is dat het gewicht niet klopt. Hij is zo groot als een flinke sinaasappel, de schil is dik en bleek, en als je hem doorsnijdt, ontdek je waarom: tussen de schil en het vruchtvlees zit een witte laag van wel anderhalve centimeter dik, sponzig en zacht. Bij elke andere Italiaanse citroen heet dat deel het albedo, is het bitter en gooi je het weg. Hier is het zoet en eet je het op. Alle citroenkookkunst van Procida komt voort uit dit ene botanische verschil, en dat is geen reisgidsdetail: het is de reden dat er een Procidaanse citroensalade bestaat en geen Amalfitaanse.
Wat de limone pane is
Het is een lokale cultivar, op het eiland geteeld in ommuurde moestuinen en op de terrassen achter de huizen. De vrucht is middelgroot tot groot en rondachtig, met een dikke, lichtgele schil. Het vruchtvlees is sappig, heeft bijna geen pitten en is nauwelijks zuur: proef het los en je trekt niet het gezicht dat je van een citroen verwacht.
De naam is beschrijvend, niet poëtisch. Het witte deel is zo goed ontwikkeld en zo zacht dat het doorgesneden lijkt op het kruim van een brood — pane is Italiaans voor brood. Procidanen eten het ook zo, in dikke plakken, met een scheutje olie en zout, zoals je een tomaat zou eten.
De botanische bronnen noemen hem een waarschijnlijke kruising tussen pomerans en cedraat. Het juiste woord is waarschijnlijk: ik heb geen gepubliceerde genetische karakterisering gevonden die de kwestie beslecht, en wie je vertelt dat het vaststaat, rondt naar boven af.
Waarom zoet wit alles verandert
Leg drie citroenen van de golf naast elkaar. De sfusato uit Amalfi heeft een dikke witte laag, maar een bittere: de schil gaat in de limoncello, het sap over de vis en het witte deel bij het gft-afval. De ovale uit Sorrento gedraagt zich net zo. De limone pane van Procida niet: het witte deel is zoet en mals, met een textuur ergens tussen een spons en het witte vruchtvlees van een watermeloen.
Het praktische gevolg is enorm. Als je het wit kunt eten, is de citroen geen smaakmaker meer maar een groente. Je kunt hem in grote stukken snijden en aanmaken, en dan krijg je een rauw voorgerecht dat in Napels, met gewone citroenen, oneetbaar zou zijn. Je kunt er een room van maken die in zijn eentje de vulling van een lingua di Procida draagt. Je kunt hem tot pesto vermalen en gebruiken als basis voor een pasta met zeevruchten.
De test die je moet doen. Vraag om een plak limone pane en bijt in het witte deel. Als het bitter is, is het geen citroen van Procida — dan is het gewoon een citroen.
Wat de keukens ermee doen
Vier toepassingen, in de volgorde waarin je ze werkelijk tegenkomt.
- Insalata di limoni. Grove plakken met het wit eraan, knoflook, ui, munt, chilipeper, olie, zout. Je plet het een beetje met een vork. Het begon als saus voor brood en als iets om bij gefrituurde vis te eten.
- Citroenroom. De vulling van de lingua di Procida, het lange gebakje dat hier het hele jaar door het ontbijt is.
- Citroenpesto. De basis voor linguine met venusschelpen of mosselen. Bij Da Girone, in de Chiaiolella, is het het signatuurgerecht van het huis.
- Limoncello. Gemaakt met de schil van de limone pane. Heel wat keukens bieden hem aan bij de rekening: bij Da Girone komt hij zonder dat je erom vraagt.
Je komt ook beignets van citroen en aubergine tegen, een tarte au citron met limone pane bij Paname’, en parmigiana alla procidana, die niets met citroenen te maken heeft maar de uitweiding waard is: je eet hem laagje voor laagje in plaats van hem in plakken te snijden, en hij rust een dag voordat hij op tafel komt.
Wanneer je hem echt vindt
De rijping loopt van oktober tot maart, maar de boom bloeit opnieuw en draagt het hele jaar. Op restauranttafels zie je hem vooral van het voorjaar tot de vroege zomer, wanneer de citroensalade bij de voorgerechten verschijnt en de hitte er zin aan geeft.
Kom je in augustus, dan vind je hem toch, omdat de vraag de aanvoer op gang houdt. Kom je in november, dan vind je de beste vruchten en is de helft van de restaurants dicht: Procida loopt in de winter echt leeg. Kies in dat geval voor de zaken die het hele jaar open zijn, zoals Paname’ in Marina Grande.
De productie is klein. We hebben het over een eiland van minder dan 4 km² met huismoestuinen, niet over een industriële keten: verwacht geen marktkramen vol kratten.
P.A.T. en geen DOP: welk verschil dat maakt
De citroen van Procida staat op de P.A.T.-lijst, het register van traditionele landbouw- en voedingsproducten (Prodotti Agroalimentari Tradizionali) van de regio Campanië. Hij is geen DOP en geen IGP.
Het verschil gaat jou als consument aan. De P.A.T. is een regionale inventaris van producten met methoden die door de tijd heen zijn ontstaan: hij legt vast, maar beschermt de naam op de markt niet. Een DOP of IGP daarentegen schept productievoorschriften en een consortium, en wie die naam buiten de voorschriften gebruikt, kan worden vervolgd.
Vertaald: “limone di Procida” op een menukaart of op een fles is geen wettelijke garantie van herkomst. Het betekent niet dat je wordt bedrogen, het betekent dat je het moet vragen. Op het eiland heeft die vraag zin; in Napels, op een industriële limoncello, zegt de vermelding weinig. Ik ga er uitgebreider op in in het lange stuk over de limone pane.
Waar je hem ziet groeien
Er zijn geen georganiseerde citroenboomgaarden die je kunt bezoeken. De citroenen staan in privétuinen achter muren, en je vangt er een glimp van op terwijl je loopt: op de klim naar Terra Murata, in de binnenstraten tussen Marina Grande en de Chiaiolella, langs de lage muurtjes van het pad richting Vivara.
Het is een van de weinige dingen waarvoor het de moeite loont om te lopen in plaats van de microtaxi te nemen: het agrarische deel van Procida ligt in het binnenland, niet aan de kust.


