Je się ją na stojąco przy ladzie, o ósmej rano, gdy prom wyładowuje pierwszą falę ludzi. Jest długa jak dłoń, złocista, pokryta grubymi kryształkami cukru, które przy pierwszym kęsie lądują wszędzie. W środku jest krem cytrynowy, a nie byle jaki krem cukierniczy: i właśnie ta różnica, wprowadzona w 1950 roku, zmieniła importowane ciastko w śniadanie wyspy. Lingua di Procida to nie pamiątka z witryny, lecz to, co mieszkańcy Procidy kupują przed pójściem do pracy.
Co to jest
Ręcznie wałkowane, chrupiące ciasto francuskie w kształcie długiego języka – lingua znaczy język i stąd nazwa – nadziewane kremem cytrynowym i posypane grubymi kryształkami cukru. Ciasto musi chrupać. Jeśli się wygina, zamiast łamać, jest wczorajsze.
Proporcje kremu opublikowane przez Gambero Rosso dają wyobrażenie o skali: 300 g żółtek, 200 g cukru, 80 g mąki, litr mleka, skórka cytrynowa i wanilia. To gęsty i bardzo żółty krem, związany żółtkiem i aromatyzowany skórką limone pane.
Istnieje wersja czekoladowa. W Paname’ nazywają ją „malalingua” – plotkara, dosłownie zły język – co jest typowym żartem na wyspie, gdzie wszyscy się znają.
Rok 1950 i Pasquale Mazziotti
Kształt nie narodził się tutaj. Źródła wywodzą go od sycylijskiego cukiernika, i dlatego podobne ciastka pojawiają się także w innych miejscach na południu Włoch.
Procidański przełom ma swoją datę: w 1950 roku Pasquale Mazziotti, neapolitańczyk, który przeprowadził się na wyspę, przerobił ciastko, zastępując klasyczny krem cukierniczy miejscowym kremem cytrynowym. Od tej chwili lingua przestaje być zwykłym nadziewanym ciastkiem i staje się produktem wyspy, ponieważ nadzienie wykorzystuje jedyny składnik, który tutaj naprawdę różni się od wszystkich innych.
Bar Roma, za kościołem marynarzy w Marina Grande, wskazywany jest jako miejsce narodzin nowoczesnej wersji. Uczciwa uwaga: przy ladzie ciastka zbierają pochwały, obsługa przy stolikach jest przez recenzentów ostro krytykowana, a ocena w TripAdvisorze jest niska (3.4/5 z około 235 opinii). Rada jest prosta – weź lingua przy ladzie i nie siadaj.
Nazwa: dwie niezgodne wersje
Tutaj źródła się spierają, a ja nie zamierzam wybierać za ciebie.
- Wersja pierwsza: „lingua di bue”, wołowy język. Gambero Rosso i Il Golfo 24 wywodzą nazwę od podłużnego kształtu ciastka, które tak nazywano już w tradycji cukierniczej. Za tą wersją przemawia to, że w Bar Dal Cavaliere wciąż sprzedaje się je pod tą nazwą, z trzema nadzieniami – klasycznym kremem, cytrynowym i czekoladowym.
- Wersja druga: Spiaggia della Lingua. Jedno ze źródeł turystycznych (Dissapore) łączy nazwę z nazwą miejsca – Spiaggia della Lingua, na północnym wybrzeżu wyspy.
Obie rekonstrukcje są ze sobą niezgodne i żadna z nich, w źródłach, które przeczytałem, nie opiera się na dokumentach archiwalnych. Kto przedstawia ci tylko jedną z nich jako pewnik, upraszcza. Jeśli ktoś przy ladzie opowie ci swoją wersję, potraktuj ją jako to, czym jest: tradycję ustną, która liczy się jako opowieść, a nie jako dowód.
To nie jest sfogliatella
Mówię to wprost, bo pomyłka jest częsta: lingua di Procida nie jest spokrewniona z neapolitańską sfogliatellą. Sfogliatella riccia ma ciasto zwinięte w kształt muszli i nadzienie z kaszy manny, ricotty i kandyzowanej skórki. Lingua ma ciasto rozwałkowane i złożone, podłużny kształt, cytrynowy krem cukierniczy i grube kryształki cukru na wierzchu.
To dwa różne ciastka o różnych rodowodach. W Neapolu, w cukierniach, nie znajdziesz lingua di Procida: to ciastko wyspy, a nie miasta na stałym lądzie.
Trzy lady, trzy różne wersje
Przy Via Roma, w Marina Grande, można zrobić porównanie w jeden poranek. To nie jest to samo.
Bar Dal Cavaliere to historyczny bar i cukiernia wyspy. Zaczynał jako trattoria w latach 50., a później przekształcono go w cukiernię; sprzedaje lingue pod nazwą „lingue di bue”, z trzema nadzieniami: klasycznym kremem, cytrynowym i czekoladowym. Ma też własną specjalność, frollicellę – kruchy spód z kremowym nadzieniem. W niedzielny poranek lada jest procidańskim rytuałem i widać to od razu. Wieczorem lokal zmienia skórę i staje się barem koktajlowym z muzyką na żywo.
Bar Roma to historyczny adres nowoczesnej wersji. Oprócz lingua robią tu babę z rumem i sfogliatelle. Powtarzam ostrzeżenie, bo jest ważne: przy ladzie wszystko działa, przy stolikach recenzenci są bardzo krytyczni.
Paname’ to nie cukiernia, lecz niezależna piekarnia, otwarta 27 lipca 2023 roku przez dwoje kucharzy, Monię Di Lello i Leonarda Ioriego. Wszystko robią ręcznie, bez gotowych mieszanek i bez dodatków. Obok klasycznej lingua i czekoladowej „malalingua” znajdziesz croissanty, pain au chocolat, ich własny „Pane del Porto” i tarte au citron z limone pane. Jest otwarta przez cały rok, co od listopada do marca czyni ją po prostu jedyną poważną opcją.
Jak i kiedy jeść
To śniadanie, przez cały rok. To nie deser na koniec posiłku: kremu jest dużo, a ciasto jest sycące, więc po talerzu ryby nie oddasz mu sprawiedliwości.
Należy ją zjeść jak najszybciej po nadzianiu. Ciasto nasiąka wilgocią z kremu i w ciągu kilku godzin z chrupiącego staje się miękkie. Z tego samego powodu wiezienie jej do domu promem to połowiczna porażka: dojedzie, ale nie będzie już taka sama.
Gdzie: Bar Dal Cavaliere na niedzielny poranny rytuał, Bar Roma na historyczną wersję przy ladzie, Paname’ na lingua z piekarni, która wszystko robi ręcznie i jest otwarta także zimą, gdy pół wyspy jest zamknięte. Wszystkie trzy znajdują się przy Via Roma, w Marina Grande, kilka minut od siebie: jeśli masz tylko jeden poranek i interesuje cię porównanie, da się je obejść pieszo.

