De citroen krijgt alle aandacht, maar het andere serieuze landbouwproduct van het eiland is de artisjok. Je ziet hem in het voorjaar op de kleine kraampjes en in de tuinen achter de muren: grote ronde koppen, lichtgroen met violette strepen. Daarna verdwijnt hij uit het zicht en komt hij terug in een pot, onder olie, waarin hij maandenlang goed blijft. Wie in juli komt en verse artisjokken zoekt, is drie maanden te laat.
Wat voor artisjok het is
Hij behoort tot het Romanesco-type. De plant vormt een grote, bolvormige hoofdkop, lichtgroen met violette aders, en daarna kleinere zijkoppen die duidelijk meer violet zijn.
Dit onderscheid is geen botanie voor liefhebbers: het bepaalt het gebruik. De hoofdkop, groot en mals, wordt vers gegeten — gevuld, uit de pan, gefrituurd. De zijkoppen, kleiner en compacter, zijn degene die onder olie belanden, omdat ze heel in de pot gaan en het inmaken doorstaan zonder tot moes te worden.
Net als de citroen staat hij op de P.A.T.-lijst van de regio Campanië. Dezelfde waarschuwing geldt: de P.A.T. is een regionaal register van traditionele producten, geen DOP en geen IGP. Het beschermt de naam op de markt niet.
De inmaak in olie, stap voor stap
Het is de traditionele bereiding, en die kost veel tijd, wat verklaart waarom een goedgemaakte pot kost wat hij kost.
- De zijkoppen worden schoongemaakt: de harde buitenste blaadjes en het vezelige deel van de steel gaan eraf.
- Ze worden kort gekookt in water, witte wijnazijn en zout. De zuurgraad zorgt voor de houdbaarheid en houdt de kleur vast.
- Ze worden uitgelekt en grondig gedroogd. Achtergebleven water is vijand nummer één van alles wat in olie wordt ingemaakt.
- Ze gaan in potten met extra vierge olijfolie, knoflook, oregano en chilipeper.
- Ze rijpen twee maanden voordat de pot wordt geopend. Na opening, en goed bewaard, blijven ze langer dan zes maanden goed.
Twee maanden wachten betekent dat wat je in het voorjaar koopt de oogst van het jaar ervoor is of de eerste snede: vraag naar de datum als de pot huisgemaakt is en geen industrieel etiket heeft.
Hoe je hem aan tafel tegenkomt
In de praktijk vind je hem in drie vormen. In gemengde voorgerechten, als groentecomponent naast gefrituurde hapjes en seizoensgroenten — bij Assafà, boven Corricella, zijn Campaanse seizoensgroenten een uitgesproken onderdeel van de keuken, en er zijn vegetarische opties. In bijgerechten, als de verse in het seizoen is. En in een pot, als iets om mee te nemen.
In de huiskeuken gaat hij ook door de pasta, omgeschept met olie en knoflook, en in vullingen. Maar zijn natuurlijke plek is het voorgerecht: pittig, hartig, olieachtig, gemaakt om met brood te eten vóór de vis.
Wil je hem begrijpen, proef dan een artisjok in olie en de insalata di limoni in dezelfde maaltijd. Het zijn de twee rauwe en ingemaakte voorgerechten van het eiland en ze werken in hetzelfde register: zuur, olie, aroma's.
Wat je ermee doet als hij vers is
De hoofdkop — de grote bolvormige — is het pronkstuk, en blijft op het eiland grotendeels in de huiskeukens. Hij wordt op drie manieren gegeten.
- Gevuld. Je buigt de blaadjes open, vult hem met oud brood, knoflook, peterselie en pecorino, en gaart hem in een pan met een beetje water en olie. Dit is de bereiding voor feestdagen.
- Uit de pan, in partjes, met olie, knoflook en peterselie: een eenvoudig bijgerecht dat goed past bij gegrilde vis en bij konijn.
- Rauw, flinterdun gesneden met olie, citroen en schaafsel van kaas. Hier maakt de limone pane het verschil: omdat hij nauwelijks zuur is, maakt hij de plakjes aan zonder ze te garen.
Een praktische waarschuwing: verse artisjok wordt na het snijden snel zwart. In de keuken bewaart men hem in aangezuurd water, en in een restaurant is een bord rauwe artisjok dat grijs aankomt te vroeg klaargemaakt.
Wanneer je hem vindt en waar je hem koopt
Het seizoen voor de verse is maart tot mei. Het is een smal venster, en het valt samen met de beste tijd om het eiland in het algemeen te bezoeken: goed weer, restaurants open, geen rijen voor de veerboten.
De inmaak in olie is het hele jaar verkrijgbaar in de levensmiddelenwinkels van Marina Grande en de Chiaiolella. Er zijn geen producenten met een aangekondigde winkel die ik heb kunnen controleren: wat je koopt komt meestal van kleinschalige huisproductie, en de kwaliteit verschilt van pot tot pot.
Prijzen: er zijn geen gepubliceerde prijslijsten voor de artisjok van Procida, vers noch ingemaakt. Vraag het in de winkel en vergelijk twee of drie kraampjes voordat je vijf potten koopt.
Mee naar huis nemen
Het is het verstandigste culinaire souvenir van het eiland, meer nog dan limoncello en veel meer dan de lingua di Procida, die binnen een paar uur bederft.
Voorzorgsmaatregelen voor de veerboot: pak het glas goed in, houd de pot rechtop, en in de ruimbagage is een afsluitbare zak handig voor het geval het deksel het begeeft. Eenmaal thuis houd je de artisjokken na opening altijd onder de olie en in de koelkast: als ze boven de olie uitkomen, gaan ze schimmelen.

