We Włoszech są dziesiątki festiwali literackich i prawie wszystkie działają tak samo: autor przyjeżdża, opowiada o swojej książce, podpisuje kilka egzemplarzy, wyjeżdża. Procida Racconta robi coś innego i tym razem słowo „wyjątkowy” się broni. Sześcioro autorów spędza kilka dni na wyspie. Każdy z nich „adoptuje” mieszkańca Procidy, zbiera jego historię i przekształca ją w nowy tekst. W wieczór finałowy historie są odczytywane publicznie, w obecności prawdziwego bohatera, siedzącego na widowni.
Odbywa się w czerwcu, przez około pięć dni. Daty następnej edycji nie zostały jeszcze opublikowane i nie znajdziesz ich tutaj, bo ich nie mamy: sprawdź je na stronie festiwalu.
Jak działa adopcja
Mechanizm jest prosty i właśnie dlatego działa. Autor zostaje skontaktowany z kimś z wyspy — rybakiem, nauczycielką, emerytowanym kapitanem statku, kimkolwiek — i spędza z nim czas. Nie półgodzinny wywiad: całe dni. Potem pisze nową historię, która wyrasta z tego życia.
W wieczór finałowy historia jest odczytywana na głos. Osoba, której dotyczy, jest obecna i słucha własnego życia opowiadanego przez kogoś innego, przed swoimi sąsiadami. To niezręczna i piękna sytuacja, która całkowicie zmienia ton w porównaniu z premierą książki: osoba czytająca wie, że bohater słucha.
Historie z każdej edycji trafiają do wydanego tomu. Z czasem powstał w ten sposób swego rodzaju narracyjny rejestr wyspy, pisany z zewnątrz, ale z prawdziwymi ludźmi w środku.
Kto za tym stoi
Organizatorem jest wydawnictwo Nutrimenti, które od 2014 roku prowadzi też księgarnię na wyspie: to nie wydawca, który przyjeżdża na trzy dni, lecz wydawca, który ma tu swój lokal. Dyrektorką artystyczną jest Chiara Gamberale.
Festiwal narodził się w ramach programu Procidy jako Włoskiej Stolicy Kultury 2022, roku, który zmienił relację wyspy z odwiedzającymi. Z tego roku pozostały dwa konkretne dziedzictwa: ten festiwal i ponowne otwarcie Palazzo d’Avalos, dawnego więzienia, które burmistrz Dino Ambrosino wymienia jako główną spuściznę 2022 roku.
Wśród dawnych gości: Concita De Gregorio, Donatella Di Pietrantonio, Fabio Genovesi, Paolo Nori, Michele Bravi, Gavin Francis, Emanuele Trevi. To nie jest lista mało znanych nazwisk, a w przypadku festiwalu odbywającego się na nabrzeżu to fakt, który coś mówi.
Gdzie się odbywa
Na Piazza Marina Grande i na Molo di Sopraflutto. Czyli w miejscu, w którym schodzisz na ląd: Marina Grande to port promów i wodolotów, z via Roma wzdłuż nabrzeża, kościołem Santa Maria della Pietà, historycznymi barami i pętlą autobusową.
Organizowanie festiwalu literackiego na nabrzeżu, wieczorem, z wodą dwa metry dalej, to wybór, który się czuje. Nie ma audytorium, nie ma podziału na salę i ulicę: przechodnie się zatrzymują. I właśnie dlatego liczba miejsc jest ograniczona.
Praktyczna zaleta dla przyjezdnych jest oczywista: nie musisz nigdzie wchodzić pod górę. Jesteś zero minut od nabrzeża, kilka metrów od barów — Bar Dal Cavaliere i Bar Roma są tuż obok — i parę kroków od małych plaż przy porcie, Lingua i Silurenza.
Daty, miejsca i jak się zorganizować
Daty nie są opublikowane. Wiemy, że festiwal odbywa się w czerwcu, przez około pięć dni: ósma edycja trwała od 5 do 9 czerwca 2024, a edycja 2025 odbyła się zgodnie z planem. Dokładne dni następnej edycji trzeba sprawdzić na procidaracconta.it i nigdzie indziej.
Wstęp jest wolny, ale liczba miejsc ograniczona. To połączenie, które warto zrozumieć: bezpłatny nie oznacza, że wejdziesz tak czy inaczej. Na nabrzeżu, przy policzonych krzesłach, przyjście punktualnie oznacza stanie z tyłu. Przyjdź wcześnie, zwłaszcza na wieczór finałowy, który jest racją bytu festiwalu.
Czerwiec z punktu widzenia podróży to jeden z trzech dobrych miesięcy na wyspie, obok maja i września: morze nadaje się do kąpieli, wszystko jest otwarte, tłumy są wciąż do opanowania. Strona o czerwcu na Procidzie i ta o tym, kiedy jechać, omawiają szczegóły.
Wyspa, o której pisze się od dwóch stuleci
Festiwal nie wziął się znikąd. Procida jest jednym z miejsc w Zatoce Neapolitańskiej, o których napisano najwięcej w stosunku do jej czterech kilometrów kwadratowych. W 1852 roku Alphonse de Lamartine umieścił tu akcję „Graziella”, a ta dziewczyna wciąż użycza imienia wyborom, które są centralnym momentem Sagra del Mare. W 1957 roku Elsa Morante umieściła tu akcję „L’isola di Arturo”, a w 1994 roku Michael Radford nakręcił tu „Il Postino” z Massimem Troisim.
W efekcie wyspa dociera do odwiedzających już opowiedziana: widziałeś domy Corricelli, zanim je zobaczyłeś, a plaża Pozzo Vecchio wzięła przydomek od filmu. Procida Racconta odwraca ten mechanizm: zamiast powtarzać istniejące już historie, zleca napisanie nowych, i to z ludźmi, którzy wciąż tu są.
Jeśli interesuje cię wątek literacki, mapę miejsc z filmu znajdziesz w artykule miejsca z „Il Postino”, a powieść Morante i jej miejsca omawia poświęcony jej artykuł. To dwie lektury, które sprawiają, że te same ulice stają się inne.
Dlaczego warto i dla kogo to nie jest
Warto, jeśli interesuje cię Procida jako miejsce zamieszkane, a nie tylko jako pocztówka. Ten festiwal to jedyne wydarzenie na wyspie, którego treścią są ludzie, którzy tu mieszkają, opowiedziani przez dobrych pisarzy. Jeśli czytałeś „L’isola di Arturo” Elsy Morante lub widziałeś „Il Postino”, tutaj zobaczysz tę samą operację przeprowadzaną dziś, i to z żywymi ludźmi.
Nie warto, jeśli szukasz festiwalu z wielkimi scenami, numerowanymi biletami i solidną machiną organizacyjną: to nie to i nie udaje, że jest. I nie warto, jeśli nie rozumiesz włoskiego, bo odczyty są po włosku, a język jest tu wszystkim.
Jeszcze jedna rzecz, którą mówię jako mieszkaniec: festiwal to także dobry pretekst, by przyjechać w czerwcu zamiast w sierpniu. W tych dniach wyspa jest w najlepszej formie — jest morze, restauracje są otwarte, promy nie są oblężone. Wieczory spędza się na nabrzeżu, dni na Chiaia lub Chiaiolella, a wolne łóżka wciąż się znajdą: przegląd znajdziesz w artykule gdzie się zatrzymać na Procidzie.
Jeśli natomiast szukasz innego literackiego wydarzenia na wyspie, jest Premio Procida - Isola di Arturo - Elsa Morante, ustanowiona w lutym 1986 roku, kilka miesięcy po śmierci pisarki, i organizowana przez gminę: data bieżącej edycji nie jest opublikowana, więc trzeba ją sprawdzać z roku na rok.



